جوانان افغان امروز در کشمکش میان امید، سرکوب و بحران هویت زندگی می کنند. برخلاف نسل های پیشین که در چارچوب سنت های ریشه دار و دهه ها جنگ شکل گرفتند، نسل جدید شهری در بستر اینترنت، تلفن های هوشمند و فرهنگ جهانی پرورش یافته و با آرزوی ایجاد تغییر در زندگی فردی و اجتماعی خود به پیش می رود. تجربه زیستن در شرایط پرچالش و پیچیده موجب شده است این نسل انعطاف و ظرفیت تطبیق بالاتری نسبت به نسل های قبلی پیدا کند، با این حال فاصله میان آرزوهای آنان و واقعیت زندگی روزمره همچنان عمیق و حل نشده باقی مانده است.
ارزش های سنتی افغانستان معمولا بر جمعگرایی، قبیله سالاری، ساختار خانوادگی مردسالار و نقش های جنسیتی سختگیرانه تمرکز دارند. زمینه اجتماعی و سیاسی که نسل زد در آن رشد کرده است، از بسیاری جهات با نسل های مشابه در دیگر نقاط جهان متفاوت است. بحران های طولانی جنگ، مهاجرت، محدودیته ای آموزشی، فساد و ناامنی گسترده، شکل دهنده دیدگاه های متفاوت این نسل نسبت به جهان پیرامون بوده است. این شرایط باعث شده است که جوانان افغانستان همزمان با حفظ برخی ارزش های سنتی، ظرفیت تطبیق با شرایط جدید و تغییرات جهانی را نیز توسعه دهند. تفاوت های گسترده تجربه زیسته، شکاف میان جوانان شهری و روستایی را نیز عمیق کرده است.
دسترسی محدود به اطلاعات و فناوری، چالش دیگری است که بر این نسل اثر گذاشته است. فقر اقتصادی و اطلاعاتی خانواده ها، نبود زیرساخت های اینترنتی و نابرابری های منطقهای موجب شده است که نسل زد افغانستان نتواند به صورت گسترده و پایدار به اینترنت دسترسی داشته باشد. با این حال، جوانان شهری توانسته اند از فناوری برای دسترسی به اطلاعات، شبکه سازی و افزایش آگاهی اجتماعی استفاده کنند، در حالی که بسیاری از جوانان مناطق روستایی همچنان محدود به شیوه های سنتی هستند. این تفاوت ها نه تنها در تجربه زندگی، بلکه در نگرش و هویت اجتماعی نسل زد تأثیرگذار بوده و شکاف میان نسل های آموزشدیده و محروم را افزایش داده است.
نسل زد افغانستان که در خارج از کشور زندگی میکند نیز با چالش های هویتی مواجه است. آنها بین فرهنگ اصلی خود و جامعه میزبان در نوسان هستند و گاهی حس تعلق کامل ندارند. با این حال، تلاش می کنند هم به سنت های خود وفادار بمانند و هم با ارزش ها و سبک زندگی جامعه میزبان سازگار شوند. تجربه دوگانه زندگی میان فرهنگ ها، اگرچه ممکن است منبع استرس و سردرگمی باشد، ظرفیت انعطاف و یادگیری میان فرهنگی را نیز افزایش می دهد. ارتباط و پیوند میان جوانان مهاجر و داخل کشور می تواند منابع فکری و فرهنگی قوی ایجاد کند و نقش مهمی در آینده اجتماعی و فرهنگی افغانستان ایفا نماید.
تاثیر فناوری و رسانه ها بر زندگی جوانان نسل زد چشمگیر است. حتی آنهایی که در داخل کشور هستند، از طریق اینترنت و شبکه های اجتماعی با جهان مدرن در ارتباط هستند. این پیوند، از یک سو فرصت هایی برای آموزش و گشودن افق های تازه فراهم می کند و از سوی دیگر، چالش های جدی برای تطبیق با محدودیت های اجتماعی و سیاسی به همراه دارد.. تجربه زیستن در چنین شرایطی، به رشد توان سازگاری، خلاقیت و، خلاقیت و انعطاف پذیری در میان نسل زد انجامیده است؛ با این وجود، کمبود زیرساخت های مناسب و تداوم محدودیت های اجتماعی و سیاسی، همچنان مانع شکوفایی متناسب با ظرفیت های بالقوه این نسل می شود.
تحصیل آنلاین، به ویژه پس از سال ۲۰۰۱، مسیر تازه ای برای آموزش جوانان فراهم کرده است. دختران و زنان نقش پررنگی در دانشگاه ها و مراکز آموزشی داشته اند و سهم قابل توجهی در تولید و انتقال دانش ایفا کرده اند. با تحولات سیاسی اخیر، تحصیل دختران در مقاطع متوسطه و عالی محدود شده است، اما بسیاری از جوانان همچنان به صورت مخفیانه و آنلاین به یادگیری ادامه می دهند. این مسیر نه تنها نماد تلاش برای حفظ دسترسی به دانش و آزادی های شخصی است، بلکه راهی برای مقاومت فرهنگی و حفظ سرمایه انسانی محسوب می شود. سرمایه گذاری در فناوری امن و آموزش آنلاین می تواند شکاف میان نسل ها را کاهش دهد و نقش مهمی در توسعه آینده کشور ایفا کند.
نسل زد افغانستان با فشار روانی گسترده ای مواجه است؛ سال ها جنگ، ناامنی، فقر و محدودیت های اجتماعی و سیاسی موجب افزایش افسردگی، ناامیدی و احساس پوچی شده است. بسیاری این دوران را سخت ترین مرحله زندگی خود توصیف می کنند و با فقدان حق انتخاب، دچار یاس جمعی شده اند. با این وجود، نشانه هایی از انعطاف پذیری و مقاومت خاموش نیز دیده می شود. نویسندگان جوان، هنرمندان و فعالان اجتماعی با استفاده از شبکه های اجتماعی، داستان های خود را روایت می کنند، فرهنگ جهانی را با هویت افغان در هم می آمیزند و تصویر تازه ای از نسل خود به جهان نشان می دهند. این فعالیت ها نه تنها راهی برای ابراز هویت و خلاقیت است، بلکه شکل مهمی از مقاومت روانی و اجتماعی نیز محسوب می شود.
زنان نسل زد در صف اول مبارزه برای تحصیل، آزادی بیان و کرامت انسانی قرار دارند. آنها با وجود خطرات جدی و محدودیت های اجتماعی، همچنان صدای اعتراض و مقاومت در جامعه هستند و تلاش می کنند بی عدالتی ها و تبعیض ها را مستند کنند. فعالیت های آنان، از آموزش آنلاین گرفته تا هنر و کنشگری در شبکه های اجتماعی، نمادی از مقاومت خاموش و پافشاری بر ارزش های انسانی است. حضور فعال زنان نسل زد نشان می دهد که حتی در شرایط سخت، نیروی جوان می تواند موتور تغییر و شکل دهنده آینده ای متفاوت باشد. حمایت ازامکان دسترسی امن به آموزش، رسانه و فضاهای خلاقانه، توان ایستادگی و ظرفیت اجتماعی زنان را تقویت می کند و می تواند الهام بخش جامعه و محیط پیرامون آن باشد.
نسل زد شهری در افغانستان در یک پارادوکس تاریخی گرفتار است؛ آنها جهان آزاد، فناوری و ارزش های مدرن را می شناسند، اما در داخل کشور با دسترسی محدودی به این امکانات روبرو هستند. این شرایط می تواند دو مسیر متفاوت ایجاد کند: یا تبدیل شدن به یک « نسل از دست رفته » با پیامد های بلندمدت اجتماعی و روانی، یا تبدیل شدن به نیروی تعیین کننده برای بازسازی آینده کشور. آینده نسل زد به تحولات سیاسی، حمایت جامعه جهانی واستحکام پیوندهای آنان با جامعه مهاجر وابسته است. تجربه مهاجران، دسترسی به فناوری، آموزش و شبکه های اجتماعی، ابزارهای مهمی برای ایجاد تغییر و انتقال دانش و فرهنگ به داخل کشور به شمار می آیند.
داستان نسل زد افغانستان تنها داستان فقدان و محرومیت نیست؛ بلکه داستان ایستادگی، پایداری اجتماعی، هویت و امکان تولد دوباره یک ملت از دل محدودیت ها است. این نسل با خلاقیت، مقاومت خاموش و تلاش برای حفظ آموزش و فرهنگ، امید به آینده را زنده نگه می دارد و می تواند نقش تعیین کنندهای در شکل دهی آینده اجتماعی و فرهنگی کشور ایفا کند
دسامبر ۲۰۲۵
منابع: عکس از بی بی سی
https://8am.media/fa/the-evolution-of-identity-and-the-future-of-generation-z-in-afghanistan-between-two-worlds-in-search-of-tomorrow/
https://polesorkhmedia.com/archives/4120
https://www.etilaatroz.com/213519/%D9%86%D8%B3%D9%84-%D8%B2%DB%8C%D8%AF-%D9%88-%D9%86%D8%A7%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85-%D8%AA%D8%AD%D8%B5%DB%8C%D9%84%DB%8C-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3/
https://mohajirtimes.substack.com/p/30d
و برخی منابع انگلیسی
